Μου έχει γίνει αρκετές φορές η ίδια ερώτηση:
«Αυτά που γράφεις αφορούν μόνο επαγγελματίες;»
Όχι.
Αφορούν οποιονδήποτε μπαίνει σε συνθήκη όπου κάτι έχει σημασία.
Σε ένα επίσημο τουρνουά.
Σε έναν τελικό.
Σε ένα παιχνίδι μεταξύ δύο παικτών με χρηματικό έπαθλο.
Σε μια σημαντική συμφωνία.
Σε μια εξέταση.
Το σώμα δεν ξεχωρίζει κατηγορία.
Όταν κάτι αποκτά βαρύτητα, ενεργοποιείται ο ίδιος μηχανισμός:
αυξάνεται η διέγερση,
ανεβαίνει ο ρυθμός,
η σκέψη επιταχύνεται,
η προσοχή στενεύει.
Η διαφορά ανάμεσα σε έναν έμπειρο αθλητή και σε έναν αρχάριο δεν είναι ότι ο πρώτος δεν αγχώνεται.
Η διαφορά είναι:
– το αναγνωρίζει νωρίτερα
– το νιώθει σε πιο λειτουργικό επίπεδο
– έχει μηχανισμό επαναφοράς
Αυτό περιγράφηκε ήδη από το 1908 από τους Yerkes και Dodson.
Έδειξαν πειραματικά ότι η απόδοση δεν ανεβαίνει όσο ανεβαίνει η ένταση. Υπάρχει ένα βέλτιστο επίπεδο διέγερσης.
Πολύ χαμηλή ένταση → χαλαρότητα.
Πολύ υψηλή ένταση → απορρύθμιση.
Η υψηλή απόδοση βρίσκεται στο ενδιάμεσο.
Το θέμα λοιπόν δεν είναι να μη νιώθεις άγχος.
Το θέμα είναι να μπορείς να το ρυθμίσεις.
Ένα απλό εργαλείο που μπορεί να δοκιμάσει ο καθένας
Την επόμενη φορά που θα νιώσεις:
– βιασύνη
– ταχυκαρδία
– εσωτερικό θόρυβο
– υπερβολική σκέψη
μην προσπαθήσεις να «ηρεμήσεις».
Κάνε το εξής:
(όταν καθίσεις στην καρέκλα σου — όχι όρθιος την ώρα της εκτέλεσης)
Πάρε μια αργή εκπνοή από το στόμα, πιο μεγάλη από την εισπνοή.
Κάνε μια μικρή παύση 1–2 δευτερολέπτων.
Επανάλαβε 3 φορές.
Πες εσωτερικά μία ουδέτερη λέξη (π.χ. «διαδικασία», «επόμενη», «ρουτίνα»).
Γιατί λειτουργεί;
Η αργή, παρατεταμένη εκπνοή ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα (τον μηχανισμό του οργανισμού που μειώνει τη διέγερση και ρίχνει τον καρδιακό ρυθμό). Αυτό έχει μελετηθεί εκτενώς στη φυσιολογία του πνευμονογαστρικού νεύρου (vagus nerve) και χρησιμοποιείται σε αθλήματα υψηλής ακρίβειας, σε στρατιωτικά και ιατρικά περιβάλλοντα.
Δεν εξαφανίζει το άγχος.
Το φέρνει σε λειτουργικό επίπεδο.
Η ουδέτερη λέξη έχει επίσης ρόλο.
Στη γνωστική ψυχολογία έχει περιγραφεί ότι μετά από έντονο ερέθισμα ενεργοποιείται αυτόματα μηχανισμός αξιολόγησης (self-evaluation loop). Όσο αξιολογείς, αυξάνεται το γνωστικό φορτίο (cognitive load). Μια σταθερή, ουδέτερη λέξη λειτουργεί ως αγκύρωση προσοχής (attentional anchor):
δεν δημιουργεί συναίσθημα,
δεν ανοίγει διάλογο,
απλώς δίνει κατεύθυνση.
Δεν είναι θετική σκέψη.
Είναι διακοπή σκέψης.
Το ίδιο εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιήσει ένας παίκτης Δ κατηγορίας και ένας επαγγελματίας. Η διαφορά βρίσκεται στην εξάσκηση και στη σταθερότητα εφαρμογής.
Και κάτι ακόμη.
Αυτό δεν αφορά μόνο το μπιλιάρδο.
Συμβαίνει όταν ένας επιχειρηματίας διαπραγματεύεται μια συμφωνία.
Όταν ένας μαθητής γράφει εξετάσεις.
Όταν κάποιος πρέπει να αποδώσει μπροστά σε άλλους.
Ο μηχανισμός είναι ο ίδιος.
Γι’ αυτό και στη δουλειά μου δεν ξεκινώ από γενικές συμβουλές.
Ξεκινώ από χαρτογράφηση.
Μέσα από ερωτήσεις.
Γιατί κάθε άνθρωπος ενεργοποιείται σε διαφορετική συνθήκη.
Άλλος στην αρχή.
Άλλος όταν προηγείται.
Άλλος όταν χάνει.
Άλλος όταν αισθάνεται ότι πρέπει να αποδείξει κάτι.
Όταν χαρτογραφηθεί σωστά η συνθήκη, η παρέμβαση μπορεί να είναι μικρή αλλά στοχευμένη.
Και συνήθως, η μικρότερη σωστή παρέμβαση φέρνει το μεγαλύτερο αποτέλεσμα.
Δεν δουλεύουμε επίπεδο.
Δουλεύουμε μηχανισμό.
Αν σου φανεί χρήσιμο, κράτησέ το.
Αν όχι, προσπέρασέ το.